Kiedy dziadkowie płacą alimenty za syna?
Polskie prawo rodzinne nakłada obowiązek dbania o dobro małoletnich na oboje rodziców. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy rodzic zobowiązany do płacenia alimentów (najczęściej ojciec dziecka) nie wywiązuje się ze swojego zadania lub obiektywnie nie ma takiej możliwości. W takich trudnych momentach pojawia się pytanie, czy i w jakich sytuacjach obowiązek ten może przejść na innych członków rodziny, np. na dziadków ze strony ojca.
Z tego artykułu dowiesz się:
- kiedy dziadkowie płacą alimenty za syna (czyli na rzecz swojego wnuka),
- na jakich zasadach to następuje oraz
- jak wygląda proces sądowy.
Jakie są podstawowe, ogólne zasady obowiązku alimentacyjnego?
Zgodnie z przepisami obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (czyli obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy precyzuje kolejność, w jakiej poszczególni krewni są obciążeni tym obowiązkiem.
W pierwszej kolejności alimenty obciążają zstępnych (np. dzieci), w dalszej kolejności wstępnych (np. rodziców, dziadków), a na samym końcu rodzeństwo. Jeżeli w danej grupie (np. wstępnych) jest kilku krewnych, obowiązek ten obciąża bliższych stopniem (rodzice) przed dalszymi (dziadkowie).
Czy dziadkowie muszą płacić alimenty?
Powszechnie wiadomo, że główna odpowiedzialność za utrzymanie dziecka spoczywa na jego rodzicach. Jednak w niektórych przypadkach dziadkowie muszą płacić alimenty na wnuka, choć ich obowiązek ma charakter uzupełniający (posiłkowy) i dotyczy sytuacji wyjątkowych.
Obowiązek alimentacyjny dziadków (jako zobowiązanych w dalszej kolejności) nie powstaje automatycznie w każdym przypadku, gdy ojciec dziecka przestaje płacić. Aby dziadkowie ze strony ojca (lub matki) zostali obciążeni koniecznością płacenia alimentów, muszą zajść ściśle określone przesłanki ustawowe.
Zgodnie z art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każdy zobowiązany może jednak uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeśli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Wyjątek ten nie dotyczy jedynie obowiązku rodziców wobec ich małoletniego dziecka, co w praktyce oznacza, że dziadkowie mogą skutecznie bronić się przed sądem i żądać, aby sąd oddalił powództwo, powołując się na zasady współżycia społecznego (np. gdy wnuk lub reprezentująca go matka rażąco naruszają normy społeczne wobec dziadków).
Kiedy powstaje obowiązek alimentacyjny dziadków za syna?
Zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy spełniony jest jeden z trzech warunków:
- nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (np. ojciec dziecka nie żyje),
- osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie wywiązać się ze swojego obowiązku - dzieje się tak, gdy ojciec jest np. przewlekle chory, całkowicie niezdolny do pracy, nie posiada żadnych możliwości zarobkowych ani nie posiada majątku, z którego można by ściągnąć środki na wsparcie dziecka,
- uzyskanie środków od osoby zobowiązanej w bliższej kolejności na czas jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami - przykładem takiej sytuacji jest trwająca bezskuteczna egzekucja komornicza prowadzona przeciwko ojcu, który ukrywa swoje dochody, a rodzic uchyla się od płacenia.
Dziadkowie mogą zostać zobowiązani do płacenia alimentów na swojego wnuka tylko wtedy, gdy dziecko znajduje się w stanie niedostatku, czyli nie ma wystarczających środków na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych (takich jak wyżywienie, odzież, opieka zdrowotna czy edukacja). Jeśli matka dziecka samodzielnie osiąga dochody, które w pełni wystarczają na pokrycie wszystkich niezbędnych potrzeb dziecka, sąd może uznać, że stan niedostatku nie występuje i oddalić powództwo przeciwko dziadkom.
Zatem sam fakt, że ojciec nie płaci, a komornik ogłosił bezskuteczność egzekucji, nie wystarczy do zasądzenia alimentów od dziadków, jeżeli drugie z rodziców (matka) jest w stanie w pełni samodzielnie utrzymać dziecko.
Jak wygląda dochodzenie alimentów od dziadków za syna?
Jeśli polubowne próby uzyskania wsparcia zakończą się niepowodzeniem, konieczne jest wejście na drogę postępowania sądowego, na której warto skorzystać z pomocy adwokata rodzinnego.
Dochodzenie alimentów od dziadków za syna następuje poprzez złożenie pozwu do wydziału rodzinnego sądu rejonowego. Powództwo w imieniu małoletniego dziecka wytacza jego przedstawiciel ustawowy, którym najczęściej jest matka dziecka.
Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego powództwo o roszczenie alimentacyjne można wytoczyć według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej (czyli dziecka), co stanowi duże ułatwienie logistyczne.
W pozwie należy wykazać szereg kluczowych okoliczności:
- bezskuteczna egzekucja wobec ojca – należy dołączyć postanowienie komornika o bezskuteczności egzekucji lub wykazać, że uzyskanie od niego środków jest połączone z nadmiernymi trudnościami,
- stan niedostatku dziecka – należy szczegółowo opisać wysokość usprawiedliwionych, rzeczywistych potrzeb dziecka i udowodnić, że dochody matki nie wystarczają na ich pokrycie,
- możliwości finansowe dziadków – należy przedstawić dowody na ich dochody, posiadany majątek i wykazać, że zasądzenie alimentów nie doprowadzi do ich nadmiernego obciążenia.
Warto wiedzieć, że na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają m.in. świadczenia z pomocy społecznej, świadczenie wychowawcze (np. 800+), świadczenia rodzinne ani środki wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów z funduszu alimentacyjnego. Komornik jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dochodzenie w celu ustalenia zarobków i stanu majątkowego dłużnika okresowo w odstępach nie dłuższych niż 6 miesięcy. W trakcie procesu sąd oceni sytuację obu stron, a podjęcie próby zabezpieczenia roszczenia na czas trwania procesu (zgodnie z art. 753 KPC) pozwala na uzyskanie alimentów tymczasowych jeszcze przed wydaniem ostatecznego wyroku – wymaga to jedynie uprawdopodobnienia istnienia roszczenia.
Jeśli masz wątpliwości dotyczące Twojej sytuacji, pamiętaj, że powyższe informacje nie zastępują profesjonalnej pomocy prawnej. Gdy potrzebujesz porady prawnej, skonsultuj się ze specjalistą. Nasza kancelaria adwokacka w Gliwicach specjalizuje się w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, których przedmiotem jest m.in. ustalenie i dochodzenie alimentów
Najczęściej zadawane pytania
Czy dziadek może płacić alimenty na wnuki?
Tak, polskie prawo traktuje oboje dziadków (zarówno babcię, jak i dziadka) jako dalszych krewnych w linii prostej (wstępnych), na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Jeżeli ojciec dziecka uchyla się od płacenia, a dziecko znajduje się w niedostatku, sąd może zasądzić alimenty od dziadków. Ich odpowiedzialność ma charakter udziałowy – sąd ustala wysokość świadczenia od każdego z dziadków z osobna, biorąc pod uwagę ich indywidualne możliwości zarobkowe i majątkowe. Oznacza to, że dziadek o wyższych dochodach może zostać zobowiązany do płacenia wyższej kwoty niż babcia o niskiej emeryturze.
Kiedy można podać dziadków o alimenty?
Pozwanie dziadków o alimenty jest możliwe tylko w sytuacjach o charakterze wyjątkowym. Można to zrobić, gdy rodzice dziecka (w szczególności ojciec) nie są w stanie utrzymać dziecka, a egzekucja komornicza potwierdza, że nie ma możliwości ściągnięcia od ojca zaległych alimentów ani bieżących świadczeń. Warunkiem koniecznym jest udowodnienie, że dziecko z powodu braku środków znajduje się w niedostatku (drugi rodzic nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić jego podstawowych potrzeb). Jeśli matka zarabia na tyle dobrze, że samodzielnie zaspokaja podstawowe potrzeby dziecka, sąd oddali powództwo, ponieważ obowiązek dalszych krewnych ma charakter wyłącznie uzupełniający.